Kedi Neden Tırmalar? Tırmalama Tahtası Seçimi ve Yerleşimi

"Kedim kanepeyi tırmalıyor, nasıl vazgeçiririm?" sorusunun kısa cevabı: vazgeçiremezsiniz. Tırmalama, kedinin bırakabileceği bir alışkanlık değil; tırnak bakımı, kas gerdirme ve koku bırakma işlevlerini birlikte gören temel bir davranış. Yapılabilecek şey davranışı ortadan kaldırmak değil, adresini değiştirmek.

Tırmalamanın üç işlevi

Tırnak bakımı. Kedi tırnağı katmanlı büyür. Tırmalama, dış katmanın ayrılmasını sağlar. Bu yüzden tırmalama sonrası yerde bulunan ince tırnak kabukları normaldir.

Gerinme. Ön ayaklarla yukarı uzanıp sırtı gerdirmek, uykudan sonraki ilk hareketlerden biri. Bu nedenle tırmalama çoğu zaman uyanma anına denk gelir.

İşaretleme. Pati yastıklarındaki bezler koku bırakır; tırmalama izleri aynı zamanda görsel bir işaret. Kedinin evde kendini güvende hissettiği alanları işaretlemesi beklenen bir davranıştır.

Bu üç işlevi anladığınızda tahta seçimi ve yerleşimi kendiliğinden netleşiyor.

Tahtayı kedi neye göre seçer

Yükseklik. Kedi tırmalarken tam boy gerinebilmeli. Arka ayaklar yerdeyken ön patiler rahatça uzanmalı; buna yetmeyen kısa tahtalar çoğu zaman kullanılmaz. Dikey tahtalarda 60 cm ve üzeri, yetişkin kedilerin çoğu için rahat bir aralık.

Sağlamlık. Tırmalanırken sallanan ya da deviren bir tahta bir kez denenir, sonra bırakılır. Ağır tabanlı ya da duvara sabitlenen modeller bu yüzden daha uzun ömürlü.

Malzeme. Sisal halat, kalın karton ve dokunmuş sisal kumaş en yaygın üç seçenek. Kedilerin tercihleri kişiseldir; bir kedinin yıllarca kullandığı karton yüzeyi bir diğeri hiç kullanmayabilir. Halı kaplı yüzeylerde bir sakınca var: kedi halıyı tırmalanabilir bir yüzey olarak öğrenirse, evdeki halıyla tahtayı ayırt etmesini beklemek zor olur.

Yön. Bazı kediler dikey, bazıları yatay tırmalar. Evde hangi yüzeyin tırmalandığına bakmak size cevabı verir: kanepenin yan yüzü dikey tercihi, halının üstü yatay tercihi gösterir. Emin değilseniz her iki yönden birer tane koymak en hızlı test.

Yerleşim, malzemeden daha belirleyici

Doğru tahtayı yanlış yere koymak, en sık yapılan hata. Tahta genellikle "göze batmasın" diye koridorun ucuna ya da kullanılmayan bir odaya konuyor; kedi de kullanmıyor.

Üç kural işe yarıyor:

1. Uyunan yerin yanına koyun. Gerinme ihtiyacı uyanınca doğuyor. Yatağın hemen yanındaki bir tahtanın kullanılma oranı çok daha yüksek.
2. Hâlihazırda tırmalanan yerin yanına koyun. Kanepenin kolçağı tırmalanıyorsa tahtayı kolçağın dibine koyun. Kabul edildikten sonra haftalar içinde birkaç santim uzağa kaydırabilirsiniz.
3. Sosyal alanlarda bulunsun. İşaretleme davranışı, ailenin vakit geçirdiği alanlarda anlam kazanır. Kimsenin girmediği odadaki tahta bu ihtiyacı karşılamaz.

Birden fazla kedi varsa, her birine ayrı yüzey gerekir. Tek tahtanın etrafında sıra beklemek kediler için doğal bir düzen değil.

Kanepeyi korumak

Yeni tahta kabul edilene kadar mevcut hedefi geçici olarak korumak mantıklı. Tırmalanan yüzeye geçici bir örtü çekmek ya da o bölgeyi fiziksel olarak kapatmak, davranışı yeni yüzeye yönlendirmeyi hızlandırır.

Cezalandırma çalışmıyor. Su püskürtmek, ses çıkarmak ya da azarlamak davranışı durdurmuyor; yalnızca kedinin siz yokken tırmalamasına ve size karşı temkinli olmasına yol açıyor. Kedi neden tırmaladığını değiştirmiyor, ne zaman tırmaladığını değiştiriyor.

Yeni tahtayı çekici kılmak için oyun kullanabilirsiniz: oltalı oyuncağı tahtanın yüzeyinde gezdirmek, patinin oraya değmesini sağlar. İlk temas genellikle geri kalanını başlatır. Kedinin patisini tutup zorla tahtaya sürtmek ise ters etki yapar.

Kedi tırmalama tahtasını hiç kullanmıyorsa

Doğru tahtayı doğru yere koyduğunuz hâlde kullanılmıyorsa, sırayla şunlara bakın. Tahta yeterince yüksek mi; kedi tam boy gerinebiliyor mu? Tırmalarken sallanıyor mu? Malzeme kedinin evde tercih ettiği yüzeye benziyor mu — kartonu tırmalayan bir kediye sisal halat kolay gelmeyebilir. Tahta, kedinin geçiş güzergâhında mı yoksa görmediği bir köşede mi?

Bu dördü tamamsa zaman tanıyın. Yeni bir nesnenin kabul edilmesi bazı kedilerde günler alıyor. Tahtanın üzerine kedi nanesi serpmek bazı kedilerde ilgiyi hızlandırır, ama her kedi bu bitkiye tepki vermez; işe yaramaması bir sorun göstergesi değil.

Tırnak kesimi tırmalamayı bitirir mi

Hayır. Tırnak kesimi tırnağın keskin ucunu alır, mobilya hasarını azaltır; ama tırmalama ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Düzenli tırnak kontrolü yine de faydalı: özellikle ev içinde yaşayan ve az tırmalayan kedilerde tırnak fazla uzayabilir. Kesim konusunda tereddüt ediyorsanız ilk seferi veteriner hekiminizde yaptırıp tekniği görmek en güvenli yol.

Ne zaman değiştirmeli

Tırmalanan yüzey zamanla dağılır ve tutuşu azalır. Halatı gevşemiş, kartonu ezilmiş bir tahta artık aynı işi görmüyor demektir. Tahta kullanılmaz hâle gelince kedi eski adresine dönebilir; yenisini eskisi tamamen bitmeden koymak bu geri dönüşü engeller.

Özetle: yeterince yüksek, sağlam, kedinin tercih ettiği malzemede ve doğru yerde bir yüzey. Bu dördü tutunca tırmalama sorunu genellikle kendiliğinden çözülüyor.